Vọng cổ khó ở cách nén—xả hơi: nén để giữ mạch cảm xúc, xả để bung nở ý tứ. Từng chữ phải được “đỡ” bằng ý niệm: chữ tình không chỉ ngọt, mà phải có độ trắc ẩn; chữ hiếu không chỉ rành rẽ, mà phải có trọng lượng của tháng năm. Khi nghệ sĩ xử lý câu vọng cổ, ánh mắt và bàn tay cũng là nhạc cụ: liếc nhìn như mũi tên, khép tay như dấu lặng. Toàn bộ cơ thể tham gia vào cuộc đối thoại cùng khán giả.
Vọng cổ không bất biến. Qua mỗi thời kỳ, nó hấp thụ đời sống: từ tâm thế trung nghĩa của thế hệ trước, đến nỗi niềm riêng tư của con người hiện đại. Có người phối vọng cổ với guitar mộc, có người đem lên không gian acoustic, nhưng cái lõi vẫn là “tình” và “chân”. Khi người hát thật với cảm xúc, người nghe tự khắc tin, tự khắc rung động.
Vì vậy, muốn giữ cải lương, hãy giữ cách người ta đối đãi với vọng cổ: tôn trọng kỹ thuật, nuôi dưỡng cảm xúc, và dám thử nghiệm để đến gần hôm nay. Trái tim vẫn đập, miễn là ta còn biết lắng nghe.
